Суурийн гүн ба газрын хөлдөлт: Монголын өвөлд байшингаа хэрхэн хамгаалах вэ

Монголын урт, хүйтэн өвөл байшингийн суурьт онцгой шаардлага тавьдаг. Хана цуурах, хаалга цонх гацах, шал хазайх нь хөрс хөлдөж, гэсэхтэй холбоотой байх нь цөөнгүй. Суурь газар доор нуугдаж харагдахгүй ч засварлахад хамгийн үнэтэй хэсгүүдийн нэг тул эхнээс нь зөв шийдэх хэрэгтэй. Энэ нийтлэлд хөлдөлтийн хөөлт (овойлт) яагаад үүсдэг, суурийн гүн, төрлийг юунд тулгуурлан сонгох, хүйтэнд бетон цутгавал юуг анхаарахыг тоймлов.

Хөрс байшинг яагаад өргөдөг вэ?

Fine Homebuilding сэтгүүлийн тайлбараар хөлдөлтийн хөөлт гурван нөхцөл зэрэг бүрдэхэд үүсдэг: хөлдөлтөд мэдрэмтгий хөрс, хангалттай чийг, хөрсийг хөлдөөх хүйтэн. Хөлдөлтийн заагт хөрсөн дэх ус цугларч мөсөн давхарга үүсгэдэг бөгөөд тэр нь томрохдоо дээрх хөрс, барилгыг түлхэн өргөнө. Мөс гэсэхэд үүссэн хөндийг хөрс дүүргэдэг тул суурь анхны түвшиндээ буцаж суудаггүй. Хөлдөлт, гэсэлтийн мөчлөг давтагдах бүрд барилга бага багаар өргөгдсөөр байдаг. Гурван нөхцөлийн аль нэгийг арилгавал хөөлтийн эрсдэл арилна.

Нарийн ширхэгт (тоосорхог, шаварлаг) хэсэг багатай элс, хайрганы холимог усаа амархан шүүрүүлдэг тул хөлдөлтөд төдийлөн мэдрэмтгий биш. Харин нарийн ширхэг ихтэй, чийглэг хөрсөнд ус хялгасан судсаар дээш татагдаж, мөсөн давхаргыг байнга тэжээдэг. Тиймээс нэг гудамжны хоёр байшингийн суурь өөр өөрөөр «ажиллаж» болно.

Монголд хөлдөлтийн гүн хэр вэ?

Энд нэг тоо хэлэхэд хэцүү. barilga.mn-ийн 2019 оны зөвлөгөөнд Монголд хөлдөлтийн гүн ихэвчлэн 1.4–2.2 м орчим байдаг гэжээ. Гэтэл Сонгинохайрхан дүүргийн нутагт орших «Улаан чулуут» ордын 2022 оны байгаль орчны тайланд тухайн орчны хөрсний хөлдөлтийн гүн дунджаар 3–4 м байдаг гэж бичсэн байна. Эх сурвалжуудын тоо ийнхүү зөрж байгаа тул ерөнхий тоонд найдалгүй, өөрийн талбайн хөлдөлтийн гүнийг тогтоолгох нь зөв.

barilga.mn-д 2021 онд нийтлэгдсэн зөвлөх инженерийн зөвлөгөөнд улирлын хөлдөлтийн гүнийг тухайн талбайн инженер-геологийн судалгаагаар тогтоож, суурийг түүнээс доош суулгахыг зөвлөөд, «Барилга, байгууламжийн буурь, суурь» БНбД 50-01-16 нормыг иш татжээ. Харин олон жилийн цэвдэгтэй газарт бүх төрлийн суурийг цэвдэг хөрсөнд 1 м-ээс, гадсан суурийг 2 м-ээс багагүй гүнд суулгахыг 2019 оны зөвлөгөөнд дурдсан байна.

Суурийн гурван үндсэн төрөл

Дээрх 2021 оны зөвлөгөөнд дурдсан гол төрлүүд:

• Туузан (шугаман) суурь. Хөшүүн, даац сайтай тул ихэнх барилгад тохирно. Өндөр нь ихэвчлэн 60–90 см тул заавал арматурлана. Өнгөн хөрс ихэвчлэн органик хольцтой, сул байдаг тул суурийн ул 40 см-ээс гүехэн байж болохгүй. Энэ нь зөвхөн доод хязгаар: хөөлттэй хөрсөнд улыг хөлдөлтийн гүнээс доош суулгах, эсвэл хөлдөлтөөс хамгаалах тусгай шийдэл хэрэглэх шаардлагатай.
• Баганан суурь. Хөөлтгүй, хуурай хөрсөнд, хөрсний ус суурийн улаас 1.5 м-ээс доош байхад тохиромжтой. Ус тусгаарлалт, барилгын тойрон ус зайлуулах хучилт, холбох дам нурууг заавал хийнэ. Даац багатай, жигд бус суух магадлалтай гэдгийг тооцох хэрэгтэй.
• Хавтан суурь. Хөөлттэй, суумтгай, сул хөрсөнд болон хөрсний ус ойр байхад тохирно. 20–40 см зузаан, хоёр давхар арматуртай хөшүүн төмөр бетон хавтанг 20–50 см зузаан хайрга, бүдүүн элсэн дэвсгэр дээр цутгадаг. Дулаалгатай «швед хавтан» хувилбарт гадна болон дотор даацын хананы доорх хэсгийг 25–50 см өндөр дам нуруугаар зузаатгаж, үлдсэн хэсгийн зузааныг 10 см хүртэл багасгадаг. Ул, хажуугаа хатуу хөөсөнцөр хавтангаар дулаалдаг тул бетон бага орж, дулаан сайн хэмнэнэ.

Суурийн төрлийг хувь хүний дуртай байдлаар бус, хөрсний онцлог, архитектур, бүтээцийн шийдэлд үндэслэн сонгож, хоёроос дээш хувилбарыг харьцуулахыг зөвлөх инженер онцолсон.

Хөлдөлтийн гүнээс доош ухахаас өөр арга бий юу?

Суурийн улыг хөлдөлтийн гүнээс доош суулгах нь хамгийн найдвартай боловч үнэтэй. Жишээ нь АНУ-ын орон сууцны барилгын дүрэм (IRC) суурийг хөлдөлтөөс хамгаалах дөрвөн хувилбарыг зөвшөөрдөг: хөлдөлтийн гүнээс доош суулгах, хөлдөлтөөс хамгаалсан гүехэн суурь (FPSF) хийх, ASCE 32 стандартаар зохиох, эсвэл хад чулуун дээр тулгах. FPSF-ийн санаа нь дулааны урсгалыг удирдах явдал: суурийн дээд хэсгээс ул хүртэл босоо дулаалга, илүү хүйтэн бүсэд нэмж хэвтээ «далавч» дулаалга хийж, суурийн доорх хөрсийг хөлдөхөөс сэргийлдэг. IRC-ийн энэ хувилбар зөвхөн халаалттай барилгад зориулагдсан бөгөөд халаалтгүй барилгад ASCE 32 стандартын дагуу тусгайлан зохиодог. Манай нөхцөлд ийм шийдлийг заавал инженерийн тооцоогоор баталгаажуулах ёстой.

barilga.mn-ийн 2019 оны зөвлөгөөнд хөөлттэй хөрсөнд дараах зэрэг арга хэмжээг зөвлөжээ:

• суурийн гүнийг шаардлагын дагуу төлөвлөх;
• суурьт гадаргын ус орохоос сэргийлэх;
• суурийг дулаалах;
• суурийн босоо гадаргууг ус тусгаарлах;
• суурийн хажууг хөөлт үүсгэдэггүй хөрсөөр дүүргэх.

Жижиг мөртлөө чухал дүрмүүд

barilga.mn-ийн дээрх хоёр зөвлөгөөнд дурдсан нарийн шаардлагууд:

• Арматурын бетон хамгаалах давхарга хөрстэй харьцах хэсэгт 7 см, бусад хэсэгт 3 см байна.
• Тооцоот буюу хүчитгэх арматур суурийн хөндлөн огтлолын талбайн 0.1 хувиас багагүй байна.
• Элс, хайрган дэвсгэр болон суурийн хажуугийн буцаан дүүргэлтийг 10 см үе тутамд доргиулж нягтруулна.
• Бохирын шугамыг хөлдөлтийн гүнээс доош тавина, эс бөгөөс өвөл хөлдөнө.

Суурийг хүйтэнд цутгах бол

АНУ-ын бэлэн бетоны үндэсний холбооны (NRMCA) CIP 27 зөвлөмжөөр гурваас дээш хоног дараалан өдрийн дундаж температур 5°C-аас бага, мөн аль ч хоногийн талаас илүү хугацаанд агаарын температур 10°C-аас хэтрэхгүй байвал хүйтэн цаг агаарын нөхцөл гэж үзэж, тусгай арга хэмжээ авдаг. Шинэхэн бетоны температур ойролцоогоор −4°C-аас доош буувал хөлддөг бөгөөд хөлдсөн бетоны боломжит бат бэх 50-иас дээш хувиар буурч, удаан эдэлгээгүй болдог. Бетоныг 3.5 МПа бат бэх авах хүртэл, ихэвчлэн цутгаснаас хойш хоёр хоног орчим хөлдөхөөс хамгаалах ёстой. Бетоны температур 10°C буурахад барьцалдах хугацаа ойролцоогоор хоёр дахин уртасдаг.

• Хөрс, хэвний гадаргууг цас, мөснөөс цэвэрлэж, бетонтой харьцах гадаргууг хөлдөөгүй байлгах.
• Цутгасны дараа дулаалгын хөнжил, бүтээлгээр хучиж, дулаан хамгийн их алддаг булан, ирмэгийг сайн хамгаалах.
• Хаалттай орчинд түлшээр ажилладаг халаагуурын утааг гадагш гаргах.
• Хатуурлыг түргэсгэгч нэмэлт бетоныг хөлдөхөөс хамгаалдаггүйг санах.

Дүгнэлт

• Талбайн инженер-геологийн судалгаа хийлгэж, хөлдөлтийн гүнээ тодорхойл.
• Хөрсөндөө тохирсон дор хаяж хоёр хувилбарыг харьцуул.
• Ус зайлуулалт, дулаалга, нягтруулалтад хэмнэлт бүү хий.
• Хүйтэнд цутгах бол хамгаалалтын төлөвлөгөөтэй бай.

Суурийн бетон, арматур, хөөсөнцөр, ус тусгаарлах материалыг «Барилгачин» худалдааны төв болон capital.mn-ээс олж болно.

Эх сурвалж

• Амины орон сууцныхаа суурийг хэрхэн сонгох вэ?, barilga.mn (2021.08.19)
• Буурь, суурийн чанараас таны сууцны бат бэх, тогтвортой байдал хамаарна, barilga.mn (2019.11.05)
• «Улаан чулуут» алевро элсэн чулууны ордын 2022 оны Байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөөний биелэлтийн тайлан, eic.mn
• Protecting Foundations from Frost, Fine Homebuilding (2021)
• CIP 27: Cold Weather Concreting, NRMCA