Хананы дулаалга: хөөсөнцөр үү, XPS үү, чулуун хөвөн үү, хэдэн см зузаан байх вэ?

Байшингийн дулаан хамгийн их алдагддаг зам бол хана, дээвэр, шал, цонх, хаалга зэрэг хашлага бүтээц юм. Barilga.mn-д 2019 онд нийтлэгдсэн тайлбараар хашлага бүтээцээр дамжих алдагдал нийт дулааны алдагдлын 70–90 хувийг эзэлдэг. Ихэнх байшинд эдгээрээс талбайгаараа хамгийн том нь хана тул «ямар материалаар, хэдэн см-ээр дулаалах вэ» гэсэн асуулт байшин барьж, засаж буй хүн бүрийн өмнө тулгардаг. Энэ нийтлэлд зах зээлд түгээмэл гурван материал болох цагаан хөөсөнцөр (EPS), шахмал хөөсөнцөр (XPS), чулуун хөвөнг харьцуулж, зузааныг хэрхэн бодохыг энгийнээр тайлбарлая.

Материалыг юугаар нь харьцуулах вэ

Дулаалгын материалын хамгийн чухал үзүүлэлт бол дулаан дамжуулалтын илтгэлцүүр λ (лямбда), нэгж нь Вт/(м·°C). Энэ тоо бага байх тусам материал дулааныг муу дамжуулж, сайн дулаалга болно. Жишээ нь barilga.mn-д 2019 онд нийтлэгдсэн гадна дулаалгын зааварт цагаан хөөсөнцрийн λ-г 0.038–0.041 Вт/(м·°C) гэж өгсөн байна.

Тодорхой зузаантай давхаргын дулаан тусгаарлах чадварыг дулаан дамжуулалтын эсэргүүцэл R (м²·°C/Вт)-ээр илэрхийлдэг бөгөөд энгийн томьёогоор бодно:

R = зузаан (метрээр) ÷ λ

λ-аас гадна дараах үзүүлэлтүүдийг заавал хараарай:

• Галын ангилал. Европын ангиллаар A1 нь шатдаггүй, A2 нь бараг шатдаггүй, E, F нь шатамхай материал.
• Чийгэнд тэсвэрлэх байдал. Норсон дулаалга дулаан тусгаарлах чадвараа алддаг.
• Бат бэх. Шал, суурь зэрэг ачаалал авах хэсэгт чухал.

Цагаан хөөсөнцөр (EPS)

Хамгийн түгээмэл, хөнгөн, харьцангуй хямд материал. Люксембургийн эрчим хүчний засварын renov.lu сайтын харьцуулсан тоймд EPS-ийн λ-г 0.030–0.038 Вт/(м·°C), галын ангиллыг E–F гэж өгчээ. Фасадыг гаднаас нь хавтангаар нааж, тортой шавардлагаар хучдаг системд өргөн хэрэглэдэг.

• Давуу тал: дулаан тусгаарлалт сайн, хөнгөн, угсрахад хялбар.
• Сул тал: шатамхай, шатахдаа хортой утаа гаргадаг; чулуун хөвөнтэй харьцуулахад уур муу нэвтрүүлдэг.

Шахмал хөөсөнцөр (XPS)

Шахаж үйлдвэрлэдэг тул EPS-ээс нягт, хатуу, гадаргуу нь гөлгөр. Дулаан тусгаарлах чадвар нь EPS-тэй ойролцоо боловч чийг бага шингээж, механик ачаалалд илүү тэсвэртэй тул хөрстэй шүргэлцэх хэсэгт тохиромжтой. Жишээ нь «Дулаан шийдэл II» төслийн хүрээнд байшингийн суурийг XPS хавтангаар хоёр давхарлан дулаалдаг гэж төслийн dulaalga.mn сайтад тайлбарласан байна.

• Хаана: суурь, суурийн ил хэсэг (цоколь), хөрсөн дээрх шал, зоорийн хана.
• Анхаарах: мөн л хөөсөн хуванцар тул шатамхай.

Чулуун (базальт) хөвөн

Галт уулын чулуулгийг, голдуу базальтыг хайлуулж нарийн утас болгон хийдэг эрдэс хөвөн. Дээрх renov.lu-ийн тоймд чулуун хөвөнгийн λ-г 0.034–0.045 Вт/(м·°C), галын ангиллыг A1–A2 гэж заажээ. «Дулаан шийдэл II» төслийн мэргэжилтний тайлбараар хөвөн төрлийн дулаалга нүх сүвэндээ хөдөлгөөнгүй агаар тогтоодог тул дулаан төдийгүй дуу чимээг сайн тусгаарладаг. Мөн уур нэвтрүүлдэг.

• Хаана: агааржуулалттай фасад, мансарда, дээвэр, зуухны өрөө зэрэг галын аюулгүй байдал онцгой чухал хэсэг.
• Анхаарах: чийгнээс сайн хамгаалах шаардлагатай. Дотор талаас хэрэглэвэл өрөө харсан талыг нь полиэтилен уур тусгаарлагчаар бүрэн хучдаг.

Хэдэн см зузаан байх вэ?

Барилгын эрчим хүч хэмнэлтийн төвийн захирал Б.Мөнхбаяр 2019 онд barilga.mn-д өгсөн ярилцлагадаа ханыг 15–20 см дулаалах нь үр дүнтэй гэж зөвлөсөн. Түүний хэлснээр 10 см-ээс нимгэн дулаалгатай ханыг дулаалгагүй эсвэл дулаалга хангалтгүй гэж үздэг бөгөөд хувийн сууцанд түгээмэл тааралддаг 2–3 см шилэн хөвөнг дулаалга гэж үзэх аргагүй.

Нормын хувьд: «Барилгын дулаан хамгаалалт» БНбД 25-01-20 нь 2021 оны 1-р сарын 1-нээс мөрдөгдөж эхэлсэн. Үүнээс өмнө, 2019 онд barilga.mn-д нийтлэгдсэн тайлбарт хуучин БНбД 2.01.01-92 нормоос иш татан гадна хананд 3.5–4.2 м²·°C/Вт дулаан дамжуулалтын эсэргүүцэл шаарддаг гэж бичсэн байдаг. Энэ бол хуучин нормын утга тул шинэ барилга, томоохон засварын үед тухайн байршилд хамаарах одоогийн нормын утгыг зураг төсөлчөөрөө шалгуулаарай.

Одоо томьёогоор ойролцоогоор бодоод үзье:

• λ = 0.038 материал, 10 см: R ≈ 0.10 ÷ 0.038 ≈ 2.6
• λ = 0.038 материал, 15 см: R ≈ 3.9
• λ = 0.035 материал, 15 см: R ≈ 4.3

renov.lu-ийн тоймд R = 4 хүрэхэд EPS 12–15 см, чулуун хөвөн 14–18 см зузаан хэрэгтэй гэж тооцсон нь дээрх тооцоотой нийцэж байна. Бодит хананд тоосго, бетоны давхарга R-ийг бага зэрэг нэмдэг бол дюбель, хавтангийн завсар, хүйтний гүүр бууруулдаг тул зузаанаа бага зэрэг нөөцтэй сонгоорой.

Гаднаас уу, дотроос уу?

Боломжтой бол гаднаас нь дулаалаарай. Ингэхэд дулаалга ханыг бүхэлд нь жигд бүрхэж, хана өөрөө дулаан талдаа үлдэх тул дотор гадаргуу дулаан байж, шүүдэр үүсэх эрсдэл буурна. Barilga.mn-ийн тайлбараар дотроос дулаалах нь зардал багатай, өөрөө хийж болох, цаг агаараас хамаардаггүй давуу талтай ч өрөөний талбай багасах, цахилгааны угсралтыг өөрчлөх шаардлага гардаг. Дотроос дулаалбал дулаалгын өрөө харсан талд 0.2 мм-ээс багагүй зузаан полиэтилен уур тусгаарлагч тавьж, хөлрөлт, цанталтаас сэргийлэх ёстой.

Хэзээ дулаалах вэ?

«Дулаан шийдэл II» төслийн dulaalga.mn сайтын зөвлөмжөөр дулаалгын ажилд тохиромжтой хугацаа нь 4-р сарын 15-аас 10-р сарын 15 хүртэл. Тиймээс 10-р сарын дунд үеэс хойш гадна дулаалгын ажил эхлүүлэхэд оройтсон гэж үзэж, ирэх хаврын ажлаа урьдчилан төлөвлөх нь зөв. Өвлийн саруудын хязгаарлалт, дулаалгын ойролцоо зардал, ногоон зээлийн боломжийг гэр хорооллын байшинг хаанаас нь эхэлж дулаалах тухай нийтлэлд тусад нь тайлбарласан. Өөрийн байшингийн зардлыг dulaalga.mn-ийн дулаалгын өртгийн тооцоолуураар ойролцоогоор бодож болно.

Товч сонголт

• Суурь, цоколь, хөрсөн дээрх шал — XPS.
• Шавардлагатай фасад, хязгаарлагдмал төсөв — EPS (фасадын галын аюулгүй байдлын шаардлагыг төсөлчөөсөө тодруулна уу).
• Агааржуулалттай фасад, мансарда, зуухны өрөө — чулуун хөвөн.

Дүгнэлт

• Материалаа λ, галын ангилал, чийгэнд тэсвэрлэх чадвараар нь сонго.
• Хананд 10 см-ээс нимгэн дулаалга хангалтгүй; Б.Мөнхбаяр 15–20 см-ийг зөвлөдөг.
• Шийдвэрээ R = зузаан ÷ λ томьёогоор шалга.
• Хөрстэй хэсэгт XPS, галын эрсдэлтэй хэсэгт чулуун хөвөн.
• Дотроос дулаалбал уур тусгаарлагчийг заавал тавь.
• Ажлаа 4-р сарын 15-аас 10-р сарын 15-ны хооронд хийхээр төлөвлө.

Энд дурдсан материалуудыг «Барилгачин» худалдааны төв болон capital.mn-ээс харьцуулж сонгох боломжтой.

Эх сурвалж

• Б.Мөнхбаяр: Барилга, сууцныхаа дулаан алдагдлыг бууруулснаар олон асуудлыг шийднэ (barilga.mn, 2019)
• Дулааны алдагдал (barilga.mn, 2019)
• Байшинг гадна талаас нь хэрхэн дулаалах вэ (barilga.mn, 2019)
• Байшингийн дотор дулаалгыг хэрхэн зөв хийх вэ (barilga.mn, 2019)
• Хувийн сууцны барилгын дулаалгын шаардлага (barilga.mn, 2021)
• Best Insulation Materials in Luxembourg: 2026 Comparison (renov.lu)
• Гэр, байшинг дулаалснаар эрчим хүчийг 40-50 хувь хүртэл хэмнэх боломжтой (dulaalga.mn, 2025)
• Дулаан алдаж буйг хэрхэн мэдэх вэ? (dulaalga.mn)
• Дулаалгын өртөг тооцоолуур (dulaalga.mn)