Өвлийн өмнө гэрээ шалга: зуух, яндан, угаарын хий, цахилгаан ба хийн аюулгүй байдал

Халаалтын улирал эхлэхэд гал түймэр, угаарын хийн хордлогын эрсдэл нэмэгддэг. Нийслэлийн Онцгой байдлын газрын 2026 оны 10-р сард мэдээлснээр өмнөх долоо хоногт гал түймрийн 57 дуудлага бүртгэгдсэн бөгөөд тэдгээрийн 58% нь ил галаас, 20.7% нь цахилгааны буруу ашиглалт, угсралтаас, 7% нь яндангийн хөө тортогоос үүдэлтэй байжээ. Иймд өвөл эхлэхээс өмнө хэдхэн цаг гаргаж гэрээ шалгах нь амь нас, эд хөрөнгөө хамгаалах хамгийн энгийн алхам юм.

1. Зуух, пийшин

• Хагарал, цууралттай, эвдэрсэн зуух, пийшин хэрэглэхгүй. Энэ нь Онцгой байдлын ерөнхий газрын 2020 оны зөвлөмжид тусгагдсан.
• Зуух, яндангийн холболт битүү, бат бэх эсэхийг шалга. Цагдаагийн байгууллагын дүн шинжилгээгээр зуух, ханан пийшин эвдэрсэн, битүүмжлэл муу, яндантай холбосон хэсэг гэмтэлтэй байх нь угаарын хийн хордлогын нийтлэг шалтгаан болдог.
• Зуухаа тогтмол цэвэрлэ. Түлш хэрэглэгчдэд үйлчлэх төвийн өрхийн зуухны инженер Б.Өлзийбаяр 2025 онд монгол гэртэй айлд 7–14 хоног, ханан пийшинтэй айлд 14–21 хоног тутам зуух, яндангаа хөөлж цэвэрлэхийг зөвлөсөн.
• Зориулалтын бус түлш бүү түлэ. Сайжруулсан шахмал түлшийг ч хэтрүүлэн түлэхгүй байхыг Онцгой байдлын ерөнхий газар анхааруулсан.
• Үнс нурмаа ил задгай бүү асга.

Цагдаагийн байгууллага, түнш байгууллагууд «Яндангаа хөөлье», «Өнтэй өвөлжье» уриатай аян өрнүүлж, олон нийтэд сурталчилж байсан нь зуух, яндангийн арчилгаа хэр чухлыг харуулна.

2. Яндан

• Хөө тортог зузаарч бөглөрсөн яндан угаарын хийн хордлогын гол шалтгааны нэг.
• Хоолойгоор хийсэн яндан өвөл хөлдөж, мөстөн бөглөрөх нь угаарын хийн эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг. Тоосгон яндан дулаан бага алддаг тул хөлдөх нь харьцангуй бага. Хоолой яндантай бол шавар эсвэл шилэн хөвөнгөөр дулаалахыг Б.Өлзийбаяр зөвлөжээ.
• 2025 оны мэдээллээр Түлш хэрэглэгчдэд үйлчлэх төв айл өрхийн яндан, зуухыг цэвэрлэх, стандартын бус ханан пийшинг буулгаж шинээр өрөх үйлчилгээ үзүүлдэг.

3. Угаарын хийн мэдрэгч

Угаарын хий өнгө, үнэр, амтгүй тул хүн хордож байгаагаа ихэнхдээ мэддэггүй. Цагдаагийн ерөнхий газрын мэдээллээр 2022 онд угаарын хийн 457 дуудлага, мэдээлэл бүртгэгдэж, 26 хүн амь насаа алджээ.

• Засгийн газрын шийдвэрээр нийслэлийн гэр хорооллын 200,000 өрхөд угаарын хийн мэдрэгч суурилуулсан. Хэвийн ажиллаж буй мэдрэгчийн ногоон гэрэл 30 секунд орчим тутамд анивчдаг тул таных ажиллаж байгаа эсэхийг шалгаарай. Мэдрэгчийн зай нь дууссан бол аюулгүй байдлаа хангаад яаралтай солихыг цагдаагийн байгууллага зөвлөдөг.
• Улаан гэрэл анивчиж дуугарвал гэрээ даруй агааржуулж, үзүүлэлтийг харж, зааврын дагуу ажилла. Хэн нэгэн бие муудвал яаралтай тусламж дууд.
• Шар гэрэл анивчвал төхөөрөмж гэмтэлтэй гэсэн үг, засуулах эсвэл соль.
• Хүүхэд, ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй гэр бүлийн гишүүдээ онцгой анхаар.

4. Цахилгаан халаагуур, утас, залгуур

Онцгой байдлын ерөнхий газрын 2020 оны зөвлөмжөөс:

• Стандартын шаардлага хангасан, бага чадал хэрэглэдэг халаагуур сонго.
• Ил утастай тэн, плиткаар өрөө бүү халаа.
• Нэг залгуур, салаавч, уртасгагчид олон хэрэгсэл зэрэг залгаж ачааллыг бүү хэтрүүл.
• Гэмтсэн, зориулалтын бус утас бүү хэрэглэ.
• Цахилгаан хэрэгслийг удаан хугацаагаар хараа хяналтгүй ажиллуулж бүү орхи.
• Өөр өөр голчтой зэс, хөнгөн цагаан утсыг хооронд нь бүү залга.

Залгуур, утас халж хайлсан, тортог суусан шинж харагдвал хэрэглэхээ зогсоож, мэргэжлийн цахилгаанчинд шалгуулаарай.

5. Шингэрүүлсэн хийн баллон, халаагуур

Нийслэлийн агаарын бохирдлыг бууруулах газрын 2015 онд нийтэлсэн зөвлөмжөөс:

• Баллоныг халаагуураас 1 м-ээс, ил галаас 5 м-ээс багагүй зайд байрлуул.
• Хийн төхөөрөмж ажиллаж байх үед салхивчаа нээлттэй байлга.
• Хийн төхөөрөмжтэй өрөөнд бүү унт.
• Орон сууц зэрэг олон хүн байдаг газарт 3-аас дээш баллон бүү хадгал.
• Худалдан авахдаа баллоны дээд хэсэгт үйлдвэрлэгчийн тэмдэг, үйлдвэрлэсэн огноо байгаа эсэх, хаалт нь согоггүй, баталгаажуулалтын хугацаа дуусаагүй, бүрэн будагтай эсэхийг шалга.

Хий үнэртвэл: хаалга, цонхоо нээж хүмүүсийг аюултай бүсээс гарга; хийн төхөөрөмжийг унтрааж, баллоны хаалтыг чанга хаа; шүдэнз, тамхи, ил гал бүү гарга; цахилгааны унтраалга, залгуурыг бүү асаа, бүү унтраа; мэргэжлийн байгууллага эсвэл яаралтай тусламжийн утсаар дуудлага өг (2015 оны зөвлөмжид 105 дугаарыг заасан).

Гэрийнхэнтэйгээ урьдчилан ярилц

Осол гарахад сандрахгүйн тулд гэр бүлийн бүх гишүүн дараах гурван зүйлийг урьдаас мэддэг байх хэрэгтэй:

1. Угаарын хийн мэдрэгч дуугарвал хэн цонх, хаалгыг нээж, хэн хүүхэд, ахмадыг гадаа гаргах вэ.
2. Хий үнэртвэл юу хийх, юуг хийж болохгүй вэ: ил гал гаргахгүй, цахилгааны унтраалгад хүрэхгүй.
3. Хийн баллоны хаалт, цахилгааны ерөнхий таслуур хаана байдаг вэ.

Мөн намрын хуурайшилтын үед ногоон бүс, зуслангийн чиглэлд ил гал гаргахгүй байхыг Нийслэлийн Онцгой байдлын газар сануулсан байна.

Өвлийн өмнөх шалгах хуудас

• Зуух, пийшин хагарал, цууралтгүй, яндантай холболт нь битүү юу?
• Яндангаа цэвэрлэсэн үү, хоолой яндангаа дулаалсан уу?
• Угаарын хийн мэдрэгчийн ногоон гэрэл хэвийн анивчиж, зай нь дуусаагүй байна уу?
• Цахилгаан халаагуур стандартын шаардлага хангасан, тусдаа залгууртай юу?
• Гэмтсэн утас, ачаалал хэтэрсэн салаавч байхгүй юу?
• Хийн баллоны байрлал, зай, агааржуулалт зөв үү?
• Гэрийнхэн бүгд хий үнэртвэл, мэдрэгч дуугарвал юу хийхээ мэдэх үү?

Яндангийн хоолой, шилэн хөвөн, цахилгааны утас, залгуур зэргийг «Барилгачин» худалдааны төв болон capital.mn-ээс олж болно.

Эх сурвалж

• СЭРЭМЖЛҮҮЛЭГ: Гал түймэр гарсан шалтгааны ихэнх нь ил галаас үүдэлтэй байна (ikon.mn, 2026)
• Н.Шинэбаатар: Өнгөрсөн онд угаарын хийн 457 дуудлага мэдээлэл бүртгэгдэж, 26 хүн амь насаа алдсан (ikon.mn, 2023)
• Б.Өлзийбаяр: Айлууд яндан, зуухаа тогтмол хөөлөх хэрэгтэй (todotgol.mn, 2025)
• Гал түймрийн аюулаас урьдчилан сэргийлэх зөвлөмж (ikon.mn, 2020)
• Шингэрүүлсэн шатдаг хийг аюулгүй ашиглах зөвлөмж (aprd.ub.gov.mn, 2015)