Тоосго, хийт бетон, хөөсөн блок: Монголын өвөлд ханаа юугаар өрөх вэ?

Амины орон сууц, зуслангийн болон гэр хорооллын байшингаа барихаар төлөвлөж буй хүн бүрийн өмнө тулгардаг асуулт бол ханаа юугаар өрөх вэ гэдэг. Шатаасан шавар тоосго, автоклавт боловсруулсан хийт бетон блок, автоклавгүй хөөсөн блок гурав үнэ, жин, дулаан хадгалалт, хүйтэнд тэсвэрлэх чанараараа эрс ялгаатай. Монголын урт, хүйтэн өвлийг бодолцож, стандартад заасан тоон үзүүлэлтээр нь харьцуулж үзье.

Гурван материалын үндсэн ялгаа

• Керамик (шатаасан шавар) тоосго — шавраар хэлбэржүүлж зууханд шатаадаг. Хүнд, бат бөх, удаан эдэлгээтэй. Манайд MNS 0138:2010 «Керамик тоосго ба гулдмай. Техникийн шаардлага» стандартаар зохицуулагддаг.
• Хийт бетон (автоклавт) — кварцын элс, шохой, цемент, гөлтгөнө, хөнгөн цагааны нунтаг зэргийн хольцыг хөөсрүүлж, автоклавт өндөр даралттай уураар боловсруулдаг. 2015 онд Төв аймгийн Сэргэлэн суманд нээгдсэн хийт бетоны үйлдвэрийн тухай ikon.mn-ийн мэдээнд 1 м³ хийт бетон 400–500 кг жинтэй гэжээ.
• Хөөсөн блок — цемент, шохой, гөлтгөнө зэрэг барьцалдуулагчтай хольцод хий эсвэл хөөс үүсгэгч нэмж, агаарын ердийн даралтад бэхжүүлдэг. Манай стандартад «автоклавын бус сийрмэг бетон гулдмай» гэж нэрлэгдэх бөгөөд MNS 0831:2016 хамаарна.

Дулаан: тоогоор харьцуулбал

Ханаар хэр их дулаан алдагдахыг материалын дулаан дамжуулалтын илтгэлцүүр (λ, Вт/(м·°C)) харуулдаг: тоо бага байх тусам дулаан сайн хадгална. Барилга, хот байгуулалтын яамны техникийн зохицуулалтад багтсан стандартууд болон салбарын зааварт:

• MNS 0138:2010-д ердийн керамик тоосгон өрлөгийн λ-г 0.46-аас их гэж ангилсан бол нягт багатай, «өндөр үр ашигтай» бүлгийн керамик эдлэлийнхийг 0.20 хүртэл гэж заасан.
• MNS 0831:2016-д элсэн найрлагатай D500 нягтын автоклавын бус блокийн λ 0.12-оос, D600-ийнх 0.14-өөс ихгүй байна.
• barilga.mn-д нийтлэгдсэн хийт бетон блокоор хана өрөх аргачлалд хийт бетон блокийн λ-г 0.09–0.13 гэж дурдсан.

Өөрөөр хэлбэл ижил зузаантай бол ердийн тоосгон ханаар хөнгөн блокон ханаас хэд дахин их дулаан алдагдана. Тиймээс тоосгон ханыг гаднаас нь заавал дулаалах шаардлагатай. 2024 оны 12-р сард ikon.mn-д нийтлэгдсэн нийтлэлд «Дулаан шийдэл» төслийн дулаалгын ахлах инженер Ж.Ганхуяг барилгын дулааны 34 хувь хана, 32 хувь дээвэр, 10 хувь суурь, 8 хувь цонхоор алдагддаг гэж тайлбарлаад, хананы дулаалгыг 15 см-ээс багагүй байлгахыг зөвлөжээ. Хананы нийт зузаан, дулаалгын хэмжээг барилгын дулаан хамгаалалтын мөрдөгдөж буй норм, дүрмийн дагуу зураг төсөлчин тооцоолох ёстой.

Бат бэх ба даац

Керамик тоосгоны бат бэхийг М100, М125, М150, М200 гэх мэт маркаар тэмдэглэдэг. Жишээлбэл, MNS 0138:2010-ын С хавсралтад М150 маркийн ердийн тоосгоны шахалтын бат бэх таван сорьцын дунджаар 15 МПа-аас, М300-ынх 30 МПа-аас багагүй байхаар заажээ. Автоклавын бус блокийн хувьд MNS 0831:2016-д «даац-дулаан тусгаарлалтын» D500 блокийн шахалтын бат бэхийн ангийг B1.5, D600-ийнхыг B2, D700-ийнхыг B2.5 гэж заасан. Уг стандартын хамрах хүрээг даацын бус хана, дотор хана, дулаан болон дуу тусгаарлах хананы өрлөг гэж тодорхойлсныг анхаараарай. Хучилт, дээврийн ачаалал даах хана, ялангуяа олон давхар барилгад аль ч материалыг зөвхөн зураг төсөл, инженерийн тооцоогоор сонгоно.

Хүйтэнд тэсвэрлэх чанар ба чийг

Хүйтэн тэсвэрлэлтийг F үсэг, тоогоор тэмдэглэдэг. Тоо нь ус шингээсэн материал эвдрэл, хагаралгүйгээр даах хөлдөлт-гэсэлтийн мөчлөгийн тоог заана.

• MNS 0138:2010-д керамик тоосгыг F25, F35, F50, F75, F100 маркаар ангилдаг. Өнгөлгөөний тоосго F35-аас, суурийн хана, хаяавч, утааны яндан зэрэгт хэрэглэх тоосго F50-аас багагүй байх ёстой.
• MNS 0831:2016-д автоклавын бус блокийн D600–D700 нягтынхыг F15–F35, D800–D900-ийнхыг F15–F75 гэж заасан. Хөнгөн блокийн хүйтэн тэсвэрлэлтийн доод хязгаар (F15) тоосгоныхоос (F25) бага байгааг анхаараарай.
• Хийт бетон сүвэрхэг тул ус шингээж, хөлдөлт-гэсэлтэд гэмтэж болзошгүй. Иймд гадна талд хэрэглэхдээ хамгаалалтын өнгөлгөөгөөр бүрэхийг зөвлөдөг.

Тиймээс хийт болон хөөсөн блокоор өрсөн ханыг гадна талаас нь шавардлага, фасадны өнгөлгөө эсвэл дулаалга-өнгөлгөөний системээр заавал хамгаална. Блокийг газраас өргөж, чийгнээс хамгаалж хадгалах, суурийг хэвтээ, босоо чиглэлд ус тусгаарлах нь бас чухал.

Өрлөгийн чанар дулааныг шийднэ

MNS 0138:2010-ын хүснэгтэд өгсөн λ-ийн утгыг өрлөгт зуурмаг хамгийн бага орсон гэж тооцсон байдаг. Зузаан зуурмаган заадас хүйтний гүүр болдог. barilga.mn-д 2019 онд нийтлэгдсэн аргачлалд хийт блокийг цавуугаар, 3 мм-ээс ихгүй зузаантай заадсаар өрөхийг зөвлөсөн. Мөн эхний хоёр үеийг өрсний дараа хананы уртын дагуу 6–10 мм-ийн голчтой хоёр мөр арматур тавих, цаашид өрлөгийг 1 метр тутамд буюу блокийн өндрөөс хамаарч 3–4 үе тутамд арматурчлах, цонхны нүхний доод талын арматурыг нүхнээс хоёр тийш 900 мм илүү гаргаж тавих, давхрын түвшинд газар хөдлөлтийн эсрэг төмөр бетон бүс цутгах зэрэг алхмыг тусгажээ. Хийт бетонд ердийн хуванцар дюбель сайн тогтдоггүй тул тавилга, тоног төхөөрөмж өлгөх газарт зориулалтын бэхэлгээ хэрэглэнэ.

Худалдан авахдаа юуг шалгах вэ?

• Чанарын гэрчилгээнд үйлдвэрлэгчийн нэр, багцын дугаар, үйлдвэрлэсэн огноо, дулаан техникийн бүлэг, тохирлын гэрчилгээний дугаар бичигдсэн эсэх. MNS 0138:2010 тоосгоны чанарын гэрчилгээнд эдгээрийг тусгахыг шаарддаг.
• Блокийн нягтын марк (D), бат бэхийн анги (B), хүйтэн тэсвэрлэлтийн марк (F) баримтад тодорхой бичигдсэн эсэх.
• Хэмжээ жигд, ирмэг шулуун, ан цав, эмтрэлгүй эсэх. MNS 0831:2016-д автоклавын бус блокийн уртын хазайлтыг ±5 мм, өргөн, өндрийнхийг ±3 мм-ээр хязгаарласан.
• Худалдагчийн хэлж буй дулааны үзүүлэлт стандартын хүснэгтийн утгатай нийцэж байгаа эсэх.

Дүгнэлт

• Тоосго — бат бөх, хүйтэнд тэсвэртэй. Суурь, хаяавч, яндан зэрэгт F50-аас доошгүй маркийнхыг хэрэглэнэ. Дулаан их алддаг тул гаднаас нь заавал дулаална.
• Хийт бетон — хөнгөн, дулаан, хурдан өрөгддөг. Чийгнээс хамгаалах өнгөлгөө, нимгэн цавуун заадас, зориулалтын бэхэлгээ шаардана.
• Хөөсөн блок — бат бэх, хүйтэн тэсвэрлэлт нь нягтаасаа ихээхэн хамаардаг тул D, B, F үзүүлэлтийг гэрчилгээгээр нь шалгаж, голдуу даацын бус хана, дулаалгын зориулалтаар хэрэглэнэ.

Эцсийн сонголтоо зураг төсөл, инженерийн тооцоогоор баталгаажуулаарай. Тоосго, блок, өрлөгийн цавууг «Барилгачин» худалдааны төв болон capital.mn-ээс сонгох боломжтой.

Эх сурвалж

• БХБЯ — Барилгын материал, бүтээгдэхүүний аюулгүй байдлын техникийн зохицуулалтын Хавсралт-1 (MNS 0138:2010, MNS 0831:2016), PDF
• barilga.mn — Хийт бетон блокоор хана өрөх аргачлал
• ikon.mn — Гэр, байшингаа зөв дулаалж, дулаан алдагдлыг багасгаж чадвал гэр хорооллоос гарч буй утааг 50 хувиар бууруулах боломжтой
• ikon.mn — Хийт бетоны анхны үйлдвэр үүдээ нээлээ
• Wikipedia — Autoclaved aerated concrete